Terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT)

Problem, który rozwiązuje to podejście

Znajoma sytuacja: człowiek doskonale rozumie, że myśl „jestem nic niewart” jest nielogiczna. Potrafi przytoczyć argumenty przeciw niej. I mimo to czuje dokładnie to samo.

Powód jest taki, że logiczne obalenie działa na poziomie treści myśli, a wstyd i samokrytyka żyją na poziomie systemu emocjonalnego. Wiedzieć, że nie jest się nic niewartym, i czuć inaczej to dwa różne zadania.

CFT pracuje właśnie z tym drugim.

Trzy systemy regulacji

Podejście opiera się na wyobrażeniu trzech systemów emocjonalnych:

• System zagrożenia — wykrywa niebezpieczeństwo, włącza strach, złość, wstręt. Szybki i priorytetowy.
• System dążenia — motywuje, włącza pobudzenie i zapał pogoni za celem.
• System ukojenia i więzi — włącza się w doświadczeniu bezpieczeństwa, akceptacji, troski. To on daje poczucie, że „wszystko jest w porządku”.

U osoby z przewlekłą samokrytyką dwa pierwsze systemy są nadaktywne, trzeci prawie nierozwinięty: umie się bać i osiągać, ale nie umie siebie ukoić. Zadaniem terapii jest rozwinąć system trzeci, a nie wyciszyć dwa pierwsze.

Jak działa

Zrozumienie, a nie obwinianie. Pierwszym krokiem jest zobaczenie, że samokrytyka powstała nie dlatego, że jesteś zły, lecz jako mechanizm obronny ukształtowany w określonych warunkach. Był funkcjonalny i po prostu nadal działa.

Rozwijanie współczującego stosunku do siebie. Praktyki, w których stopniowo kształtuje się zdolność zwracania się do siebie tak, jak zwracasz się do bliskiej osoby w trudnym momencie. To umiejętność, której można się nauczyć, a nie cecha charakteru.

Praca z lękiem przed współczuciem. Osobna i ważna część. Dla wielu życzliwość wobec siebie wydaje się niebezpieczna: „rozluźnię się i wszystko stracę”, „nie zasługuję na to”, „jeśli przestanę się poganiać, nic się nie wydarzy”. Te obawy są wypowiadane i sprawdzane.

Praca ze wstydem. Wstyd każe ukrywać się i izolować, a izolacja nasila wstyd. CFT przerywa ten krąg.

Kiedy jest szczególnie na miejscu

Gdy człowiek mówi: „wszystko rozumiem, ale i tak siebie nienawidzę”. Gdy osiągnięcia nie przynoszą ulgi. Gdy każdy błąd odbierany jest jako potwierdzenie własnej wadliwości.

Ważne uściślenie

Współczucie wobec siebie nie jest usprawiedliwieniem ani obniżeniem wymagań. Badania pokazują coś przeciwnego: osoby zdolne do współczucia wobec siebie lepiej znoszą niepowodzenia i łatwiej wracają po nich do pracy. Ostra samokrytyka motywuje gorzej, niż się powszechnie sądzi.