Ujednolicony protokół transdiagnostyczny (UP)

Problem, który rozwiązuje protokół

Klasyczna CBT opracowała osobne protokoły dla osobnych zaburzeń: jeden dla zaburzenia panicznego, jeden dla lęku społecznego, jeden dla depresji. To działa — dopóki człowiek ma jedno zaburzenie.

W rzeczywistości bywa tak rzadko. Zwykle lęk łączy się z depresją, jedno zaburzenie lękowe z drugim, a część stanów w ogóle nie mieści się w granicach diagnostycznych. Praca kolejno według trzech protokołów jest długa i nieefektywna.

UP wychodzi od czegoś innego: za wszystkimi zaburzeniami emocjonalnymi stoi wspólny mechanizm — negatywna reakcja na własne emocje i dążenie do ich uniknięcia. Znaczy to, że można pracować z mechanizmem, a nie z rozpoznaniem.

Wspólny mechanizm

Schemat wygląda mniej więcej tak: człowiek doświadcza silnej nieprzyjemnej emocji → odbiera samą emocję jako nie do zniesienia albo niebezpieczną → podejmuje działania, by ją usunąć (unikanie, odwracanie uwagi, tłumienie, rytuał) → uzyskuje krótką ulgę → wrażliwość na tę emocję rośnie.

Zmienia się tylko „obudowa”: u jednej osoby jest to strach przed kołataniem serca, u drugiej strach przed oceną, u trzeciej nieznoszenie smutku. Mechanizm jest ten sam.

Pięć modułów

Świadomość emocji. Uczymy się zauważać emocję i jej składowe — myśli, doznania cielesne, popęd do działania — nie zlewając się z nią.

Elastyczność poznawcza. Praca z automatycznymi interpretacjami, które emocję nasilają.

Rezygnacja z unikania emocjonalnego. Wychwytujemy wszystkie sposoby unikania przeżyć, w tym niezauważalne: odwracanie uwagi, asekurację, odkładanie.

Zmiana zachowania podyktowanego emocją. Działanie przeciwne do popędu: nie odejść, gdy chce się odejść; nie sprawdzić, gdy chce się sprawdzić.

Ekspozycja na emocje i sytuacje. Wraz z ekspozycją interoceptywną — pracą z samymi doznaniami cielesnymi, które przerażają.

Komu odpowiada

Przede wszystkim tym, u których jest „wszystko naraz”: lęk, przygnębienie, rozdrażnienie, objawy cielesne — i nie wiadomo, za co zabrać się najpierw. UP daje możliwość pracy z tym wszystkim jedną logiką.

Ile trwa

Standardowy protokół przewidziany jest na mniej więcej 12–18 sesji.

W centrum

UP należy do kierunków kształcenia centrum. Elementy protokołu stosowane są w pracy indywidualnej przy stanach współwystępujących.