Lęk, napady paniki, fobie

Co dzieje się przy lęku

Lęk sam w sobie jest pożyteczny: mobilizuje organizm przed realnym zagrożeniem. Problemem staje się wtedy, gdy włącza się bez zagrożenia, nie wyłącza się w porę albo uruchamiają go własne myśli.

Kluczowym mechanizmem podtrzymującym zaburzenia lękowe jest unikanie. Unikasz sytuacji, lęk szybko opada, a mózg wyciąga wniosek: „zagrożenie było prawdziwe, uratowało mnie unikanie”. Następnym razem strach jest silniejszy, a lista unikanych sytuacji dłuższa. Tak lęk się rozrasta, nawet jeśli nic złego się nie dzieje.

Co robi CBT

Terapia działa na ten mechanizm wprost.

Rozkładamy na czynniki, jak zbudowany jest Twój lęk. Nie „jesteś zbyt przewrażliwiony”, tylko konkretny schemat: jakie sytuacje uruchamiają lęk, jakie myśli się pojawiają, co robisz dalej i jak to wpływa na następny raz.

Pracujemy z myślami. Nie zastępujemy „złych” myśli „dobrymi” — to nie działa. Uczymy się sprawdzać katastroficzne przewidywania na rzeczywistym materiale: co przewidywałeś, co się stało, na ile prognoza okazała się trafna.

Stopniowa ekspozycja. Główne narzędzie przy lęku. Wspólnie układamy drabinę sytuacji — od lekko niepokojących po przerażające — i przechodzimy ją krok po kroku, pozostając w sytuacji wystarczająco długo, by lęk sam opadł. Bez „terapii szokowej”: tempo wyznaczasz Ty.

Usuwamy zachowania zabezpieczające. Często człowiek wchodzi już w trudne sytuacje, ale „z asekuracją”: tabletka w kieszeni, słuchawki, nawyk trzymania się blisko wyjścia. Takie drobiazgi utrzymują przekonanie „poradziłem sobie tylko dzięki temu” — i lęk zostaje.

Uczymy się radzić sobie z objawami cielesnymi. Przy panice pracujemy osobno z reakcją na samo kołatanie serca i brak powietrza: omawiamy, co dzieje się w ciele, i trenujemy znoszenie tych doznań bez strachu.

Ile to trwa

Zaburzenie paniczne i fobie specyficzne — często 8–16 sesji. Lęk społeczny i zespół lęku uogólnionego — zwykle dłużej, 16–30 sesji. Pierwsze zmiany zwykle widać, zanim praca się zakończy.

Kiedy potrzebny jest lekarz

Niektóre stany — nadczynność tarczycy, niedokrwistość, zaburzenia rytmu serca — dają objawy podobne do lęku. Jeśli nie miałeś badań, warto je wykonać. Przy nasilonym lęku pomocne bywa wsparcie farmakologiczne: decyduje o tym lekarz psychiatra, a psychoterapia dobrze się z nim łączy.